Echt of niet: wat een taxateur ziet en wat de achterkant verraadt

Wat een taxateur eigenlijk beoordeelt

Bij een taxatie gaat het om vijf dingen tegelijk: is het werk authentiek, in welke staat verkeert het, klopt de signatuur, waar komt het vandaan, en waar past het binnen het oeuvre van de maker. Die laatste twee wegen zwaarder dan mensen denken. Een middelmatig werk met een sluitende herkomst is meer waard dan een mooi werk waarvan niemand weet waar het vandaan komt.

Vervalsingen worden herkend aan het samenspel van kenmerken, niet aan één detail: de penseelvoering, de kwaliteit van de handtekening, de combinatie van materialen en de pigmenten. Een pigment dat pas in 1920 op de markt kwam, sluit een negentiende-eeuwse toeschrijving in één keer uit.

De achterkant vertelt meer dan de voorkant

Dit is het punt dat vrijwel niemand weet: bij schilderijen zit naar schatting zestig procent van de informatie voor toeschrijving op de achterzijde en de randen. Etiketten van galeries en veilinghuizen, douanestempels, oude inventarisnummers, het type spieraam, de manier waarop het doek is gespannen — dat samen vormt de reisgeschiedenis van een werk.

Wie een taxatie aanvraagt, wordt daarom altijd gevraagd om foto’s van vóór- én achterkant plus een close-up van de signatuur en de afmetingen. Wie alleen de voorkant fotografeert, vraagt in feite om een gok.

Craquelé: bruikbaar, maar niet zoals gedacht

Het fijne spinnenwebpatroon van haarscheurtjes in de verflaag hoort bij oude meesters; grofmazig craquelé zie je juist bij twintigste-eeuws werk, waar andere bindmiddelen zijn gebruikt. Het patroon zegt dus iets over de opbouw en de ouderdom van de verf. Geforceerd craquelé — kunstmatig aangebracht om ouderdom te suggereren — is voor een geoefend oog meteen zichtbaar, omdat het te regelmatig loopt en niet meebuigt met de vorm van het doek.

Voor wie dit onderwerp verder wil volgen: kunstkenner Edwin Brand schrijft er uitgebreid over op zijn site over kunststromingen, met onder meer een stuk over herkomst en echtheid waarin hij de stappen uit de praktijk beschrijft in plaats van de theorie.

En als je gewoon iets moois hebt gekocht

Dan verandert er niets aan het plezier. De meeste schilderijen aan Nederlandse muren zijn werk van goede, onbekende schilders — en dat is precies wat ze zijn: goed werk, gemaakt door iemand die het vak beheerste. Waardevermeerdering is een bijzaak die zelden uitkomt; wat blijft is of je er elke dag met plezier naar kijkt.